Çin'in ihracatını yasaklamak istediği güneş enerjisi teknolojisi

Metin Akpınar

Teknoloji Editörü

Çin'in ihracatını yasaklamak istediği güneş enerjisi teknolojisi

Çin, yüksek verimli güneş hücrelerinin üretiminde kullanılan bazı teknolojilerin yurt dışına aktarılmasını yasaklamaya hazırlanıyor. Çin Ticaret Bakanlığı ile Bilim ve Teknoloji Bakanlığı tarafından 16 Ekim'de yayımlanan duyuru, fotovoltaik sektöründe kullanılan 12 teknolojinin ülkenin ihracatı yasaklanan veya kısıtlanan teknolojiler kataloğuna eklenmesini öngörüyor. Düzenleme paketi güneş enerjisinin yanı sıra yapay zeka ve biyotıp gibi alanlarını da kapsıyor.

Perovskit ve tandem güneş hücreleri hedefte

İhracat yasağı önerisinin merkezinde, yüksek verimli perovskit ve tandem güneş hücrelerinin üretiminde kullanılan yöntemler bulunuyor. Çin, en az 182 mm boyutundaki silikon plakalar üzerinde yüzde 30 ve üzeri dönüşüm verimliliğine ulaşan perovskit-silikon tandem hücrelerin üretim teknolojilerini yasak kapsamına almayı planlıyor. Bu hücrelerin üretim süreçleri ve ilgili ekipmanların imalatında kullanılan teknolojiler de düzenlemede yer alıyor.

Teklif, perovskit kaplama teknolojilerine de belirli eşikler üzerinden kısıtlama getiriyor. Ayrıca en az 1 metrekare büyüklüğündeki tek eklemli perovskit modüllerde yüzde 18 ve üzeri, aynı minimum boyuttaki perovskit tandem modüllerde ise yüzde 28 ve üzeri dönüşüm verimliliği sağlayan üretim teknolojileri de yasak önerisine dahil ediliyor.

Perovskit, güneş ışığını elektriğe dönüştürme verimliliğini artırma potansiyeliyle öne çıkan bir malzeme. Tandem hücreler ise farklı malzemelerden oluşan katmanları birleştirerek güneş ışığının daha geniş bir bölümünden yararlanıyor. Çin'in önerisi, bu teknolojilerle üretilmiş güneş panellerinin satışını doğrudan hedef almıyor. Bunun yerine, belirtilen teknik eşiklere ulaşan ürünlerin üretiminde kullanılan bilgi birikiminin ve yöntemlerin yurt dışına aktarılmasını sınırlamayı amaçlıyor.

Hammadde de yasak kapsamında

Çin'in ihracatını yasaklamak istediği teknolojiler arasında güneş panellerinin temel hammaddelerinden polisilikonun üretim yöntemleri de bulunuyor. Teklif, triklorosilan üretiminde kullanılan ve yıllık tek hat kapasitesi en az 250 bin metrik ton olan soğuk hidrojenasyonlu akışkan yatak süreçlerini kapsıyor. Silan kullanan akışkan yataklı polisilikon üretiminde ise yıllık kapasitesi en az 20 bin metrik ton olan hatlara yönelik teknolojiler yasak kapsamına alınmak isteniyor.

Akışkan yataklı üretim yöntemleri, geleneksel Siemens prosesine kıyasla daha düşük maliyet ve enerji tüketimi sağlayabiliyor. Bu nedenle söz konusu teknolojiler üzerindeki ihracat kontrolleri, yeni polisilikon tesisleri kurmak isteyen yabancı üreticilerin seçeneklerini etkileyebilir.

Teklifte ayrıca kalınlığı 70 mikrometreyi aşmayan silikon plakaların üretim süreçleri ile ince kristal silikon güneş hücrelerinde kullanılan bazı kenar pasivasyonu teknolojileri yer alıyor. Bu süreçlerle bağlantılı ekipman üretim bilgisi de düzenlemenin kapsamına giriyor.

İhracat lisansı şartı da yolda

Düzenleme taslağı, bu hücrelerin üretiminde kullanılan biriktirme, pasivasyon, difüzyon ve metalizasyon süreçlerini kapsıyor. HJT teknolojisi için hazırlanan hükümler arasında, uzay uygulamaları açısından önem taşıyan AM0 (Air Mass Zero) aydınlatma koşullarında değerlendirilen bazı p-tipi üretim teknolojileri de yer alıyor.

İhracat kısıtlaması önerisi, yıllık üretim kapasitesi en az 30 bin metrik ton olan polisilikon tesislerinin mühendislik ve tasarım teknolojilerini de kapsıyor. Gelişmiş kristal büyütme ve silikon plaka kesme süreçleri de bu grupta bulunuyor.

Çin'in teknoloji ithalat ve ihracat mevzuatına göre yasak kapsamındaki teknolojilerin yurt dışına aktarılması mümkün olmayacak. Kısıtlı kategorideki teknolojiler ise ancak hükümet onayı ve gerekli lisansların alınmasıyla başka ülkelere transfer edilebilecek.

Yurt dışındaki güneş paneli yatırımları etkilenebilir

Önerilen yasaklar ve lisans şartları henüz yürürlüğe girmiş değil. Ancak Çin yönetimi, duyurunun yayımlandığı 16 Ekim itibarıyla ayrı bir kayıt zorunluluğunu uygulamaya aldı. Buna göre şirketlerin, kapsama giren teknolojileri ve belirli nitelikleri karşılayan ekipmanları yurt dışına aktarmadan önce Ticaret Bakanlığının çevrim içi sistemi üzerinden kayıt yaptırması gerekiyor.

Düzenlemenin kabul edilmesi halinde güneş hücreleri ve panellerinin doğrudan ihracatının etkilenmesi beklenmiyor. Buna karşılık Çin'in gelişmiş üretim teknolojilerine erişim zorlaşabilir. Teknoloji lisansları, yurt dışında üretim hatlarının kurulması ve devreye alınması, ekipman ihracatı ve sahada sağlanan teknik destek gibi faaliyetler yasaklanabilir veya hükümet onayına bağlanabilir.

Kısa vadede bu durum, Çin teknolojilerine dayanan yurt dışı üretim projelerinde gecikmelere ve şirketlerin uyum maliyetlerinde artışa neden olabilir. Gelişmiş güneş hücresi üretim kapasitesini artırmak isteyen ülkeler, Çin'den teknoloji transferi gerçekleştirmekte daha fazla zorluk yaşayabilir.

Uzun vadede ise kısıtlamalar, Çin'in yeni nesil güneş paneli üretim teknolojilerinin dünya genelinde yayılması üzerindeki etkisini güçlendirebilir. Çin dışındaki üreticilerin teknolojik açığı kapatması yavaşlayabilir ve uluslararası rekabet koşulları Çin lehine değişebilir.